Denizlerde işlenen suçlar insanlığın denizlerde etkili olmaya başlaması ile birlikte başlamıştır ve günümüzde de devam etmektedir. Denizlerde işlenen suç tipleri üç başlık altında deniz korsanlığı, haydutluğu ve hırsızlığı olarak toplanmaktadır. 1Devletlerin paralı asker, lejyoner benzeri özel donanmalar oluşturmak için kullandıkları “deniz korsanlığı” ile açık denizlerde özel çıkarlar için yapılan “deniz haydutluğu” ve kıyılarda, bugün karasular denilebilecek alanlarda yapılan “deniz hırsızlığı” genellikle birbiriyle karıştırılan ve birbiri yerine kullanılan kavramlardır.

Deniz haydutluğunun tanımı konusunda ne geçmişte ne de günümüzde üzerinde tam olarak konsensüs sağlanan bir tanım bulunmamaktadır. Uluslararası hukuk doktrini çeşitli tanım örneklerinde bulunmuştur. Calvo’ya göre, “gerek barış, gerekse savaş zamanında,düşman olmayan bir gemiye yönelik her türlü hırsızlık yağma eylemi, açık denizlerde bir yabancının şahsı ya da mallarına yönelik, silahlı biçimde gerçekleştirilen her türlü şiddet ve yağma eylemidir."2 Pella, 1920’lerde şu tanımı yapmıştır: “Deniz haydutluğu, kazanç amacıyla ve kendi hesabına, belirli hiçbir devletin egemenlik alanına girmeyen yerlerde kişilere yönelik şiddet ve mallara yönelik yağmacılık unsurları içeren ve böylece söz konusu yerlerde dolaşım güvenliğini tehlikeye atan eylemlerdir.”3 Doktrinde yapılan bu ve benzeri tanımların hemen hemen hepsinin eksik ya da eleştirilen yönleri bulunmaktadır.

Günümüzde deniz haydutluğunun tanımı bakımından esas alınan kavram 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin benimsediği tanımdır. Bu tanıma göre: “Deniz haydutluğundan, aşağıdaki eylemlerden herhangi bir anlaşılır: 4

a) Özel bir geminin ya da hava taşıtının özel amaçlarla hareket eden mürettebatı ya da yolcuları tarafından gerçekleştirilen ve açık denizlerdeki bir başka geni ya da hava taşıtına ya da bunların üzerinde bulunan kişi ve mallara yönelik; hiçbir devletin yargı yetkisine girmeyen bir yerde bir gemi ya da hava taşıtına, kişilere ya da mallara yönelik olarak gerçekleştirilen hukuka aykırı her türlü şiddet ya da alıkoyma eylemi ya da yağmacılık;

b) Eylemi gerçekleştiren kişinin, söz konusu gemi ya da hava taşıtının korsan bir gemi yada hava taşıtı olduğunun bilincinde olması halinde, bir geminin ya da hava taşıtının kullanımına iradi olarak katılma eylemi;

c) A ve B başlıkları altında tanımlanan eylemleri gerçekleştirmeye tahrik etme amacı güden ya da bunları kolaylaştırma niyetiyle geçleştirilen her türlü eylem.”

Bu tanım ve içerisindeki kavramlar netlik ifade etmedikleri gerekçesiyle çeşitli eleştirilere maruz kalmışlardır. Tanımın içerisinde en çok belirsizli taşıyan kavramlardan biri “hukuka aykırılık” 5 -sözleşmenin İngilizce metninde “illegal”, Fransızca metininde ise “illicite” kelimeleri kullanılmıştır. Bunların ilki kanuna aykırılık; ikincisi ise gayri meşruluk ile daha yakın ilişkidedir- kavramıdır. Her ülkenin hukuku birbirinden farklıdır ve uluslararası hukuk bakımından da bir bütünlüğün olmaması kanuna uygulanmasında zorluk yaşatacak kadar bir genişlik kazandırmıştır.

Tanıma yinelik güncel eleştirilerden biri de, deniz haydutluğunun gerçekleşmesi için zorunlu olarak “şiddet ya da alıkoyma eylemi ya da yağmacılık” unsurlarının varlığının aranmasıdır. Oysa günümüzde, özellikle Güneydoğu Asya’da deniz haydutları, seyir Halide ya da demirlemiş gemilerde, kimse farkına varmadan hamule, nakit para ya donanım çaldıktan sonra gemiyi terk edebilmektedirler.6 Gene aynı haydutlar, başka olaylarda hedeflerindeki gemi ya da hava aracına şiddet unsurları içeren eylemlerle müdahale edebilmekte veyahut gizlice gemiye girdikten sonra şiddet içeren eylemleri kullanabilmektedirler. Eylemlerin deniz haydutluğu sayılabilmesi için şiddet unsurunun bilfiil aranması tanımda “haydutlar” için bulunan bir kaçış noktası, bir eksikliktir.

“Bizi durduramazlar. Yabancı donanmalar mürettebatımdan bazılarını enseleseler bile, hiç endişelenmem. Daha öncede birkaç defa olduğu gibi, adamlarım muhtemelen kumsala bedeva dönüşten başka bir ceza almayacaklardır. Biz uluslararası hukuku biliriz.” 7

Jama Ali, deniz haydudu reisi

Hem uluslararası hukuk doktrininde hem de uluslararası cemiyetlerin ve örgütlerin tanımlarımda bazı ortak noktalar var. Ortak bir tanım üzerinde konsensüs sağlanamasa da ortak noktalar üzerinden gidilerek genel geçer ve objektif bir tanıma ulaşılabilir.

1- SÖZ KONUSU EYLEMİN AÇIK DENİZDE YA DA HİÇBİR DEVLETİN YARGI YETKİSİNE GİRMEYEN BİR YERDE GERÇEKLEŞMİŞ OLMASI

Hem uluslararası hukuk hem de devletlerin ulusal hukukları deniz haydutluğunu her zaman için açık denizlere özgü bir suç olarak nitelendirmiştir. Ancak, eylemin gerçekleştiği alan açık denizlerin yanı sıra hukukta terrae nullius olarak nitelendirilen hiç kimseye ait olmayan topraklar olarak da olabilir. Günümüzde terrae nullius alanların yok denilecek kadar azlığı ve oralarda suç işleme olasılığı çok zayıf bir ihtimaldir. 8

Rudgier Wolfrum’a göre bu sınırlandırmanın altında yatan mantık, kıyı devletinin kendi egemenliği altındaki deniz alanlarında deniz haydutluğu ile mücadele etmekle yükümlü olmasıdır. 9 Deniz haydutluğu kavramın bir kenara bıraktığımızda bu kavramın içini doldurup onu oluşturan eylemlerin hepsi devletlerin ulusal hukuklarında ayrı ayrı suçları temsil etmektedirler. Devlerin karasuları da onların egemenlik alanlarının içinde olduğundan dolayı yeni bir terime –deniz haydutluğu- gereksinim duymaksızın, bu eylemleri gerçekleştirenler cezai yaptırıma maruz kalacaklardır.

2- EYLEMİN ÖZEL AMAÇLARLA GERÇEKLEŞTİRİLMESİ GEREKLİDİR

Bu ortak noktada söz konusu eylemin deniz haydutluğunu oluşturabilmesi özel bir amaçla gerçekleştirilmiş olmasına bağlanmıştır. Özel bir amaçla gerçekleştirilmeyen eylemlerin deniz haydutluğunu oluşturmayacağı söylenmiştir. Peki özel bir amaçla kast edilen nedir ve bu özel amacın kapsamı ne olmalıdır? Bu duruma geleneksel hukuk açısından bakarsak anlamı daralmış oluruz. Çünkü geleneksel hukuka göre deniz haydutluğu fiili içim eylemin hırsızlık, yağma niyeti ile gerçekleştirilmiş olması gerekmekteydi. Yaşanan olaylar deniz haydutluğunun sadece bu Saiklerle değil en az bunlar kadar sık görülen intikam ve nefret gibi kişisel saiklerle de gerçekleştirildiğini gösterdi ve tanım geleneksel hukukun çerçevesinin dışına çıktı.

“Deniz haydudunun olağan amacı yağma ve olağan hedefi de, geminin hamulesidir. Ancak sadece bunu yapsa da, ya da mürettebatı öldürse veya gemiye el koysa, veya gemiyi batırsa, ya da yolculardan sadece birini öldürse veya fidye istemek amacıyla kaçırsa da, o yine bir deniz haydududur.10

3- SÖZ KONUSU EYLEMİN, ÖZEL BİR GEMİ YA DA HAVA TAŞITI TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLMİŞ OLMASI GEREKİR

Bu unsur deniz haydutluğu suçunu gerçekleştirebilecek olan taşıtların hangileri olduğunu belirtmek ve kapsamı genişletmektedir. Ancak akıllara bir başka soruyu getirmektedir, aynı fiili herhangi bir devlete ait bir gemi gerçekleştirirse ne olur? Bir askeri gemi deniz haydutluğu suçu oluşturan fiilleri gerçekleştirdiği zaman, doğrudan doğruya taşıdıkları bayrağın devletinin (bayrak devletinin) sorumluluğuna yol açarlar. 11Bayrak devleti, hem zarara karşılık tazminat ödemek zorunda, hem de kaptanı cezalandırmakla yükümlüdür. Ancak ve ancak, bir kamu gemisi sahip olduğu gücü tamamen özel amaçları doğrultusunda kullanarak bir başka devletin veya şahsın gemisine, mallarına veya üzerindeki şahıslara zarar verir, tehdit ederse kamu gemisi olma özelliğini yitirir ve yaptığı eylem deniz haydutluğu kavramı içinde değerlendirilebilir.

4- DENİZ HAYDUTLUĞUNU OLUŞTURACAK EYLEMDE BİRDEN FAZLA GEMİ SÖZ KONUSU OLMALIDIR

En az iki gemi olmasından kasıt, deniz haydutluğu gemisi haline gelmiş bir geminin ya da hava taşıtının bulması ve bu taşıtın bir başka gemiye deniz haydutluğu fiilini içeren şekillerde müdahale etmesidir. Bir gemi tek başına, kendi kendine ya da bir karaya saldırarak deniz haydutluğu fiillerini gerçekleştiremz.

Gemide isyan, mürettebatın kolektif disiplinsizliği gibi eylemler, deniz haydutluğu sayılmazlar. Bunların deniz haydutluğu sayılabilmesi için gerekli olan zenginleşme ve özel çıkar niyeti de eksiktir. 12 Geminin kendi mürettebatı veya yolcuları tarafından ele geçirilmesi eylemi deniz haydutluğu sayılmadığına göre bu arada uluslararası güvenliği tehdit eden bir durum yoktur ve bu sebeple bu isyan durumunu bastırma yetkisi de bayrak devletinde olmalıdır.

DENİZ KORSANLIĞI İLE DENİZ HAYDUTLUĞUNUN FARKI

Korsanlıktan ayırt edilen “deniz haydutluğu” terimi, günümüzde hukuk diline yerleşmiştir. Gerek doktrinde gerekse normatif hukuk metinlerinde doğru olan deniz haydutluğu terimi kullanılmaktadır.

Korsan, hükümdardan aldığı bir ruhsatla düşman gemilerine saldırarak onları yağmalayan ve daha sonra hükümdara komisyon ödeyen bir müteşebbisti. Korsanlığın uygulama şekilleri, izinleri ve yaptırımları ülkeden ülkeye ve hatta hükümdara göre değişmekteydi. Kimi korsanlar, hükümdar yerine bir validen veya yarı özerk bir egemen güçten ruhsat alırken, bu ruhsatın ya da iznin veriliş biçimleri de yazılı veya sözlü olarak değişime uğramaktaydı. Korsanlık, özel teşebbüsün egemen güçten, elde edilen gelirin bir bölümün komisyon olarak devlete verilmesi karşılığında aldığı yetkiye dayanılarak yapılan bir iş sözleşmesi olarak adlandırılabilir.

Devletlerin egemenlik alanlarının genişlemesi tebaalarının bu alanları korumaya ya da alanlarını büyütmeye yetmemesi üzerine orta çağdan beri paralı askerlik ya da lejyonerlik olarak adlandırılan kavramın doğmasına sebep olmuştur. Korsanlık, devlet adına yapılan bir tür paralı askerlikten başa bir şey değildir. Deniz haydutluğunda ise bir egemen güç yoktur, kişilerin herhangi bir milliyetten olmaları önem taşımaz çünkü egemen gücün otoritesinden bağımsız olarak ve sadece kendi çıkarları doğrultusunda eylemlerini gerçekleştirirler.

1856 Paris Deklarasyonu (Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında yapılan Kırım savaşından sonra imzalanmıştır.) ile uluslararası alanda ilk kes deniz korsanlığı yasaklanmıştır. Bu deklarasyon ile savaş zamanında ticaret gemilerine saldırmak modern silahlı çatışmalar hukuku şemsiyesi altına sokulmuştur. Paris deklarasyonu ile birlikte deniz korsanlığı kavramı literatürden kaldırdığı için deniz haydutluğu ile karıştırılması sorunu çözülmüş gibi görünse de günümüz sineması ve romanları bu ayrımın göz ardı edilmesine sebep olmaktadır.

Korsanlık ve deniz haydutluğunun muharebe yöntemleri benzerlik gösteriyordu. Bu iki “meslek erbabının” devşirildiği, dönüştürüldüğü denizci kitlesi, çoğunlukla aynı marjinal kişilerden oluşuyordu.

1856 Paris Deklarasyonu’ndan sonra hiçbir devlet korsanlık için ruhsat ya da izin belgesi düzenlememiştir. Ancak 1870 yılında Fransız-Alman savaşı esnasında yapılan bir uygulama sonucunda deniz korsanlığı ithamıyla karşı karşıya kalınmıştır. Kuzey Almanya Konfederasyonu’nun çok az sayıda askeri bulunmaktadır ve ticaret gemilerinden oluşan bir savaş filosunun kurulması kararlaştırılır. Prusya kralı konfederasyonun başkanı sıfatıyla tüm Alman ticaret gemilerini donanmaya katılmaya çağırır. Her geminin değeri tespit edildikten sonra gemi sahibine değerin %10’u kadar kira bedeli ödenecek, gemideki personel donanma üniformaları giyecek ve gemiler Alman savaş bayrağı altında sefere çıkacaklardır. Gemi tahrip edilirse sahiplerine geminin bedeli tam olarak ödenecektir. Fransız hükümeti bu uygulamanın deniz korsanlığını yasaklayan Paris Deklarasyonu’nun gizli bir ihlali olduğunu ileri sürmüş ve Birleşik Krallığın müdahalesini talep etmiştir. Birleşik Krallık hükümeti konuyu hukukçulara götürmüş, hukukçuların uygulamanın korsanlıktan farklı olduğunu belirtmeleri üzerine Fransa’nın bu talebi geri çevrilmiştir.13

DENİZ HAYDUTLUĞUNDA YARGI YETKİSİ

Yakalanan deniz haydutlarının yargılanması ve cezalandırılması sorunu denizlerde nasıl bir yargı yetkisinin kullanacağı noktasında çıkmaza girmiştir. Açık denizler uluslararası hukukta de facto alanlar olarak tanımlanırlar ve hiçbir devlete ait olmayan, devletler arasında bulunan alanlardır. Günümüzde dahi açık denizler konusunda uluslararası hukuk çok gelimiş değildir.

Yargı yetkisi, uluslararası hukukta ulusal hukukta olduğundan daha geniş anlamda kullanılmaktadır. Devletlerin yönetsel fonksiyonlarını icra etmek üzere sahip oldukları yetki veya hukuki güç olarak14 tanımlanır. Ancak bu yargı yetkisi uluslararası ceza hukukunda daha kısıtlı bir alana sahiptir. Uluslararası ceza hukukunda yargı yetkisi “bir devletin bir suçun işlenmesinin soruşturulması ve cezalandırılması için uluslararası hukuk çerçevesinde sahip olduğu yetkiler” olarak tanımlanmaktadır.

Deniz haydutluğunun yargı yetkisinin geleneksel tanımının ötesine geçen, devletlerin egemenlik sınırlarını aşan bir durumdur. Bu durum devletlerin yargı yetkilerinin üzerinde olan evrensel yargı kavramını gündeme getirir ve bu kavram devletlerin yargı yetkilerini bir anlamda genişletir.

Günümüzde, deniz haydutlarına karşı uygulanan evrensel yargı yetkisinin kökeninde, bu kişilerin Roma Hukukundan itibaren insanlık düşmanları (hostes humani generis) sayılmaları vardır. Yine günümüzde hala geçerli olan, deniz haydutları tarafında yağmalanan malların mülkiyetinin de değişmeyeceği ilkesinin kökenleri orta çağa inmektedir.

Yargı yetkisinin prensiplerini deniz haydutluğunu içine alacak şekilde incelediğimizde;

1- MÜLKİLİK PRENSİBİ

Mülkilik prensibi, ülkesel yargı yetkisi terimi ile de ifade edilebilir. Devletin ülkesi üzerinde sahip olduğu yargı yetkisi anlamına gelir. Her devlet kendi egemenlik alanı içerisinde gerçekleştirilen fiiller üzerinde yargı yetkisini kullanma hakkına sahiptir. Ancak başladığı anda sonra ermeyen suçlar mülkilik prensibinin gelişmesine sebep olmuşlardır. Şöyle ki, devletler kendi ülkelerinde başlayan ancak kendi ülkeleri dışında sana eren fiiller üzerinde yargı yetkilerini kullanabilirler bu duruma özel mülkilik prensibi denir ve kendi egemenlik alanı dışında kullanılsa da kendi egemenlik alanlarında gerçekleşen fiiller üzerinde de yargı yetkileri vardır buna da nesnel mülkilik prensibi denir.

Devletlerin sınırları içerisinde bulunan göller, akarsular, iç usları ve karasuları devletin deniz ülkesini oluştururlar. Mülkilik prensibi devletlerin deniz ülkelerini de kapsar. Bu durumun ortaya çıkardığı sonuç, bir devletin karasuları içerisinde saklanan veya haydutluk oluşturan eylemleri yapanlar ilgili devlet tarafından takip edilecek yakalanacak ve yargılanacaktır.

Mülkilik prensibinin bir gereği olarak devletlerin sahip oldukları yargı yetkisinin kullanım alanı karasularının bitimiyle sona ermez. Karasulardan sonra başlayan Bitişik Bölge içinde de devletler sağlık, gümrük, maliye, göç ve tarihi kalıntılar konularında yargı yetkilerini kullanabilirler. Bu sayılan alanlar tahdididir ve deniz haydutluğunu içermez. Yani bitişik bölgede devletlerin deniz haydutları üzerinde mülkilik prensibinden kaynaklanan bir yargı yetkileri yoktur. Aynı durum diğer bir deniz alanı olan münhasır ekonomik bölge içinde geçerlidir, bu bölgede de devletin müdahale edeceği konular tahdidi olarak sayılmış, devlet,n yargı yetkisi sınırlanmıştır.

Devletlere kayıtlı olan deniz taşıtlarında işlenen suçlarda mülkilik prensibi sayesinde devletin yargı yetisi içine girer. Mülkilik prensibi gereği deniz taşıtları bir devletin esas sınırları içerinde bulunan bir ada gibi işlem görürler.

2- ŞAHSİLİK PRENSİBİ

Devleti ile o devletin vatandaşları arasındaki bilinen en eski hukuki bağlardan biridir. Şahsilik prensibi sadece faile bağlı (faile göre şahsilik prensibi) olmaktan çıkıp, suçtan mağdur olan kişinin vatandaşı olduğu yargı yetkisine sahip olduğunu kabul etmeye başlamıştır (mağdura göre şahsilik prensibi). Deniz haydutlarının saldırdıkları gemiler bir bayrak devletinin yargı yetkisinin kapsamında olduğundan “mağdura göre şahsilik prensibi” gereği eylemden zarar gören kişilerin ve geminin bağlı oldukları devletin ilgili deniz haydutluğu olayı üzerinde kendi hukuklarını uygulayabilecekleri yargı yetkilerinin olduğu kabule dilmektedir. 15

Tüzel kişiler, gemiler ve hava taşıtları bir devletin bayrağı altında yani onun mahiyetinde olmalıdırlar. 1982 BMDHS’nin 91. Maddesi gemilerin tabiiyetini düzenlemektedir. Gemilerin bayrağını çekme iznine sahip oldukları devletin tabiiyetine sahip olduklarını hükme bağlamıştır. Aynı maddede gemi ile bayrak arasında gerçek bir bağ kurulması gerektiği vurgulanmıştır. Bundan kasıt gemilerin kolay bayrak çekme izni veren ülkelerin tabiiyetinde gibi gözükmelerinin önüne geçmektir.

Açık denizlerde seyir halinde bulunan gemilerde kural olarak 1982 BMDHS 92. Maddesi ışığında bayrak devletinin münhasır yargı yetkisi mevcuttur. Bayrak devletinin yargı yetkisi sözleşmede açıkça belirtilen istisnalara tabidir ve bu istisna “deniz haydutluğudur”.

3- KORUMA PRENSİBİ

Devletler hayati çıkarlarını korumak için ülkelerini dışında ancak kendi güvenliklerini tehdit eden, kendi aleyhlerinde işlenen suçlarda yargı yetkisine sahiptirler. Geleneksel olarak koruma prensibi kaçak göç, para biriminin korunması ve bazı ekonomik sebepler söz konusu olduğunda uygulanır. Koruma prensibi özellikle terörle mücadele için çok önemli bir temek oluşturmaktadır. Günümüzde deniz haydutluğu terörizm başlığı altına kaydırılmaya çalışmaktadır ancak bu konu halen tartişmalıdır.

4- EVRENSELLİK PRENSİBİ

Hiçbir devletin egemenliği altında bulunmayan, devletlerin yargı yetkilerini kullanmak istemedikleri ya da yargı yetkilerini kullanmadıkları yerlerde, buraya yargılanmaktan kaçmak için saklananların hukukun içine dahil etmek için evrensellik prensibi yargı yetkisi alanında kabul edilmiştir. Geleneksel yargı yetkileri olan mülkilik ve şahsilik yargı yetkilerinin yokluğunda evrensel yargı yetkisi, bazı kısıtlamalara tabi olarak, devletlerin yargı yetkisini kullanmalarına olanak sağlamaktadır. Uluslararası Adalet Divanı yargıcı Georges Abi-Saab’ın ifadesiyle “Evrensel yargı yetkisi son çare olarak başvurulacak yargı yetkisidir, aciliyet ve zorunluluğun gerektirdiği tedbirdir.” 16

Antlaşmalarla tanınan evrensel yargı yetkisinin genellikle zorunlu, uluslararası teamüllerden doğan evrensel yargı yetkisinin devletlerinin isteğine bağlı olduğu kabul edilmektedir. Bu isteğe bağlı evrensel yargı yetkisinin tipik örneği ise deniz haydutluğudur. Deniz haydutluğu her ne kadar uluslararası hukukta yer edinmiş ve sözleşmelerde yer aldıysa da devletlerin bu alandaki evrensel yargı yetkileri isteğe bağlı olarak kalmıştır.

Açık deniz, devletlerin ülkesel yargı yetki alanın dışında bulunan küresel bir ortak alandır. Ancak açık denizde seyir halinde olan gemiler belli devletlere kayıtlıdırlar ve bayrağını taşıdıkları devletin yargı yetkisini tabidirler. Yukarıda belirtildiği üzere deniz haydutlarının saldırdıkları gemiler bir bayrak devletinin yargı yetkisinin içinde olduğundan şahsilik prensibi gereği eylemden zarar gören kişilerin ve geminin bağlı oldukları devletin ilgili deniz haydutluğu olayı üzerinde yargı yetkisinin olduğunu kabul etmek gerekir. Dolayısıyla deniz haydutluğu suçunun işlendiği yer standart yargı yetkisi kurallarının uygulanmasını imkansızlaştırmaz.

Deniz haydutları üzerindeki ceza yetkisi hem özel hukuk hem de ceza hukuku yargılamalarında kullanılır. Deniz haydutluğunun iki yönü vardır. Bunlardan birincisi ulusların ortak haklarının ihlalidir ki bu kapsamda uluslararası hukuk çerçevesinde gemilerine el koyularak cezalandırılırlar, ikincisi ise cezai yaptırımlardır ki suç işleyenlerin yargılandıkları ülkenin ulusal yasalarına göre cezalandırılırlar.

DEVLETLERİN İÇ HUKUKLARINDA DENİZ HAYDUTLUĞU

Her devlet kendi vatandaşları, kendi egemenlik alanlarındaki kişiler ya da gemiler için deniz haydutluğuna ilişkin hükümler kabul edebilir.

Uluslararası hukuka göre her devlet açık denizde deniz haydutluğu yapan haydutlar üzerinde yargı yetkisini kullanabilir. Devletlerin yakaladıkları haydutlara hangi cezaları vereceklerini uluslararası hukuk düzenlememiş olup bu yetki devletlere bırakılmıştır. Uluslararası teamül hukuku her ne kadar deniz haydutluğu konusunda devletlerin deniz haydutluğu ile mücadele haklarını olduğunu kabul etse de uluslararası suların güvenliğini tamamen devletlerin bireysel çabalarına ve aralarında iş birliği yapmalarına bağlıdır. Deniz haydutluğu konusunda evrensel bir tanım olmadığından devletler istedikleri tanımı kullanmakta özgürdürler.

Türkiye Cumhuriyeti’nin deniz haydutluğuna ilişkin özel olarak çıkarttığı bir yasa mevcut değildir. Deniz haydutluğu eylemlerine karışanların yargılanmaları ve cezalandırmaları 2004 yılında kabul edilen Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca yapılmaktadır. Ceza Kanunu’nun 13/1 maddesi evrensel yargı yetkisi prensibine tabi olan suçları saymaktadır. Buna göre belirtilen suçların vatandaş ya da yabancı tarafından, yabancı ülkede işlenmesi halinde, Türk kanunları uygulanabilecektir. Sayılan suçlar içerisinde deniz, demiryolu veya havayolu ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması (TCK m. 223/2-3) veya bu araçlara karşı işlenen zarar verme suçları (TCK m. 152) da bulmaktadır.

Ceza Kanunu’nda yer alan ibarelerin deniz haydutluğunu da kapsadığını 223. maddenin “Ulaşım Araçlarına veya Sabit Platformlara Karşı Suçlar” şeklindeki başlığından anlıyoruz. Maddede deniz haydutluğuna ilişkin özel bir düzenleme mevcut olmayıp maddede düzenlenen “Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla kara ulaşım aracının hareket etmesini engelleyen, bu aracı hareket halinde iken durduran veya gitmekte olduğu yerden başka bir yere götürmek”tir. Söz konusu araç kara taşıtı ise bir yıldan üç yıla, deniz ve demiryolu taşıtı ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası, hava taşıtı ise beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmedilir.

Görüldüğü gibi Türk Ceza Kanunu’da deniz haydutluğuna ilişkin bir suç tanımı ve özel bir ceza mevcut değildir. Kabul edilen deniz taşıtın hareketini engellemek, durdurmak veya gideceği yerden başka bir yere götürmek tanımı uluslararası hukukta kabul gören tanımın oldukça uzağındadır.

Günümüzde ortaya çıkan yeni deniz haydutluğu ile devletlerin etkin bir şekilde mücadele edebilmeleri için iç hukuklarını güncel koşullara uygun hale getirmeleri önem arz etmektedir. Bu konuda bazı uluslararası örgütlerin model ulusal yasa taslakları hazırlama şeklinde katkı verdikleri de gözlemlenmektedir. 21. Yüzyılda deniz haydutluğu başlığı altında incelenecek olan yeni deniz haydutluğu ile mücadele için hem uluslararası alanda hem de ulusal alanda yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 13.maddesi evrensellik ilkesinin görüldüğü maddedir. Bu maddede sayılan suçların, fail ve mağdurunun vatandaşlığına ve Türkiye Devleti zararına olup, olmadığına bakılmaksızın yargılaması Türkiyede yapılabilecektir. Yargılamasının yapılması mümkün olan suçlar şu şekilde madde metninde sayılmıştır;

a) İkinci Kitap, Birinci Kısım altında yer alan suçlar.

b) İkinci Kitap, Dördüncü Kısım altındaki Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı, Yedinci ve Sekizinci Bölümlerde yer alan suçlar.

c) İşkence (madde 94, 95).

d) Çevrenin kasten kirletilmesi (madde 181).

e) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (madde 190).

f) Parada sahtecilik (madde 197), para ve kıymetli damgaları imale yarayan araçların üretimi ve ticareti (madde 200), mühürde sahtecilik (madde 202).

g) Fuhuş (madde 227).

h) Rüşvet (madde 252).h) (26.6.2009 tarih ve 5918 sayılı Kanun'un 1. maddesi hükmü gereğince yürürlükten kaldırılmıştır.)

i) Deniz, demiryolu veya havayolu ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması (madde 223, fıkra 2, 3) ya da bu araçlara karşı işlenen zarar verme (madde 152) suçları.

Yukarıda sayılan suç tiplerinin işlendiği yere bakılmaksızın, diğer ilkelere göre yetkisiz bir görünümde olan Türkiye Cumhuriyeti, evrensellik ilkesini Türk Ceza Kanununa 13. Madde ile birlikte sokmuş ve kendisini yetkili saymıştır. Böylelikle deniz haydutluğu kapsamında işlenen suçlarında, Türk Ceza Kanununda tanımlanan evrensellik ilkesi kapsamında, i bendi uyarınca yargılamasının Türkiye Cumhuriyetinde yapılabilmesi mümkün sayılabilecektir.

SONUÇ

Deniz haydutluğu bireysel gemilerin şahsi çıkarları için, denizlerde bulunan diğer gemilere çeşitli şekillerde şiddet ve çıkar sağlamak amacıyla ortaya çıkmıştır. Tamamen bağımsız, otoriteden ve devlet bağlarından yoksun bir şekilde özel çıkarlar doğrultusunda açık denizlerde işlenen suçlardır.

Uluslararası doktrinde ve uluslararası cemiyetlerin yaptığı kodifiye çalışmalarında üzerinde konsensus sağlanmış bir tanı mevcut değildir. Bu sebeple uluslararası hukuk olarak yargılanması da ülkeler arasında farklılıklar arz etmektedir. Ülkemizde ise deniz haydutluğunu tam olarak düzenleyen bir yasal ceza hukuku normu bulunmamaktadır. Ancak Türk Ceza Kanunun 13. Maddesinde anlatılan evrensellik ilkesi gereğince, bu tip suç yargılamasına az da olsa değinilmiştir. Ayrıca yine aynı kanunun 223. Maddesi gereğince deniz taşıtlarının kaçırılması, alıkonulması ve gideceği yerden başka bir yere götürülmesi konusunda bir yaptırım bulunmaktadır.

Deniz haydutluğu ağırlıklı olarak Doğu Hint Denizinde görülmekte olan bir suç tipidir. Günümüzde deniz haydutluğun önlenmesi ve bu tip suçların cezalandırılması için uluslararası hukukta çalışmalar yapılmaktadır. Ancak bu çalışmaların somut bir hali henüz söz konusu değildir.

Dipnotlar

  1. Kerem BATIR, Deniz Haydutluğu ve Uluslararası Hukuk, Uşak Yayınları, 2011, s.1

    ↩
  2. A.Emre ÖKTEM – Bleda R. KURTDARCAN, Deniz Haydutluğu ve Korsanlık, Denizler Kitabevi, 2011, s.53

    ↩
  3. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.53

    ↩
  4. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, http://www.unicankara.org.tr/doc_pdf/denizhukuku.pdf , Son Erişim 22.05.2013

    ↩
  5. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.56

    ↩
  6. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.56

    ↩
  7. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.137, http://www.nytimes.com/2008/12/16/world/africa/16pirate.html?pagewanted=all&_r=0 , Son Erişim : 23.05.2013

    ↩
  8. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.58

    ↩
  9. BATIR, s.116

    ↩
  10. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.62

    ↩
  11. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.65

    ↩
  12. ÖKTEM – KURTDARCAN, s.68

    ↩
  13. BATIR, s.88

    ↩
  14. Uluslar arası Daimi Adalet Divanı. S.S. Lotus Davası, Publications of the Permanent Court of Internationa Justice, Seri A – No. 10, s. 19, Uğur BAYILLIOĞLU, Somali Sahilleri ve Açıklarında İşlenen Deniz Haydutluğu Fiillerine Karşı Yürütülen Mücadelenin Hukuki Dayanakları ve Türkiye’nin Durumu, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XV, Y. 2011, Sa. 1, s. 129

    ↩
  15. BATIR, s.51

    ↩
  16. BATIR, s.53

    ↩